Nieuw dossier: Europa en de vermarkting van de zorg. Beleid en verzet.

De nieuwe aanblik van België oogt niet bijzonder rooskleurig wat betreft gezondheid en welzijn. Besparingen zijn legio en de ongelijkheden nemen toe. Daarnaast laat de invloed van de Europese Unie op het nationaal sociaal beleid zich steeds sterker voelen.

Voor het dossier “Europa en de vermarkting van de zorg. Beleid en verzet” nodigde het Actieplatform Gezondheid en Solidariteit een hele reeks gastauteurs uit. Zij werpen op de impact van zowel de crisis als van verschillende Europese beleidsmaatregelen die een gevaar vormen voor het recht op gezondheid. Via haar macro-economisch bestuur en de focus op intern en extern handelsbeleid, krijgt de EU steeds meer greep op de nationale sociale beschermingsmechanismen. Commercialisering en privatisering van de zorg zijn reeds aan de gang, met gezondheidssystemen op meerdere snelheden als resultaat.

Het document is beschikbaar in het Frans en het Nederlands en kan besteld worden aan 7 euro per stuk door ons een mailtje te sturen via info [at] gezondheid-solidariteit [dot] be.

 

Uittreksel

Solidariteit vormde de kern van de ontwikkeling van de naoorlogse verzorgingsstaat in de meeste Europese landen: een collectieve, sociale bescherming die als buffer moest dienen tegen individuele tegenslagen. Maar de tijden zijn veranderd: in plaats van deze sociale beschermingssystemen te versterken, faciliteert het huidig Europees beleid de ontmanteling ervan. De noties “publiek goed” en “solidariteit” lijken verworden tot niet meer dan voetnoten in een neoliberaal discours, waarbij dat softere “neoliberalisme” als een taalkundig handigheidje de onderhuidse harde kapitalistische logica moet zien te verbloemen.

Wat gezondheid betreft, heeft de Europese Unie in principe nochtans beperkte bevoegdheden. Volgens de EU-verdragen geldt voor gezondheid immers het subsidiariteitsprincipe: de bevoegdheden worden aan een zo laag mogelijk beleidsniveau toegewezen. Slechts wanneer men op dit niveau niet of onvoldoende in staat is om aan bepaalde problemen het hoofd te bieden, is optreden van de EU gerechtvaardigd. Het gaat dan bijvoorbeeld over de aanpak van epidemieën, de uitvaardiging van voedselrichtlijnen, e.d. De EU stimuleert verder de samenwerking tussen de lidstaten, het uitwisselen van ervaringen, ondersteunt onderzoek en innovatie op het vlak van gezondheid, maar het budget voor deze activiteiten vormt slechts een fractie van de totale EU-begroting. De essentie van de EU op het vlak van gezondheid ligt in het uitvaardigen van regelgeving. De werking van de interne markt en het economisch bestuur van de Europese Unie vormen de twee belangrijkste mechanismen waarlangs de EU onrechtstreeks het nationaal gezondheidsbeleid beïnvloedt, i.h.b. de organisatie en financiering van de gezondheidsdiensten. En net daar schuilt het gevaar voor het nationaal gezondheidsbeleid en andere vormen van sociale bescherming die ten prooi kunnen vallen aan de uitwassen van deze wetgeving .

Dat de effectiviteit van deze maatregelen, de harde besparingslogica voorop, door een steeds groter wordende groep van (economische) experten luidkeels in vraag wordt gesteld en de maatregelen de problemen zelfs verergeren, lijkt er niet toe te doen (alsof de schrijnende toestanden in vooral het zuiden van Europa al niet voldoende reden tot reflectie waren). Ondanks deze kritieken, blijft de Europese Unie vasthouden aan haar besparingsretoriek.

Al is niet iedereen slechter af. De een zijn dood, soms zelfs letterlijk te nemen, betekent de ander zijn brood. De terugschroeving van de publieke uitgaven en het stimuleren van private investeringen gaan immers hand in hand. Liberalisering van de sociale dienstverlening is het doel geworden. Dat betekent dat de activiteiten van de publieke dienstverlening bloot worden gesteld aan nationale en internationale concurrentie binnen een marktlogica die een blind geloof stelt in de “wet” van vraag en aanbod. Hoeft het te verbazen dat de private actoren op deze markt vooral geïnteresseerd zijn in het verzekeren van de goedkopere (en dus rendabele) gezondheidsrisico’s en de niet-rendabele risico’s aan de overheid over te laten?

De vermarkting van de sociale beschermingssystemen ontdoet de notie “van publiek belang” van haar inhoud: de tegemoetkoming aan de noden en het welzijn van de bevolking staan niet langer centraal maar wel de realisatie van een snelle kapitaalwinst voor investeerders en aandeelhouders. De werking van dienstverlenende organisaties zonder winstoogmerk (zoals mutualiteiten, NGO’s, etc.) wordt ondergraven. Meer nog, de fundamenten van onze sociale beschermingssystemen komen op de helling te staan.

De onderliggende mechanismen die aan het werk zijn, zijn echter complex, moeilijk te begrijpen en soms staaltjes van juridische acrobatie. Ondoorzichtig, vaak zelfs doelbewust. De onderhandelingen in het kader van het Trans-Atlantisch Handels- en Investeringspact, waar er verder in deze uitgave wordt op teruggekomen, zijn wat dat betreft exemplarisch voor de gevoerde achterkamerpolitiek.

Met dit themanummer hopen we iets meer duidelijkheid te scheppen in dit complexe kluwen via de bijdragen die zowel een eerder theoretische als praktische insteek kunnen hebben. We hebben getracht steeds zo duidelijk mogelijk te zijn, zonder de zaken te oversimplificeren. Het merendeel van de auteurs werd uitgenodigd door het Actieplatform Gezondheid en Solidariteit, aansluitend bij eerdere mobilisatieacties tegen de commercialisering van de gezondheid . De auteurs ontleden het beleid, wijzen op de gevolgen ervan en schenken ruimschoots aandacht aan de verschillende vormen van sociaal verzet die zich op lokaal en internationaal vlak ontwikkelen.

 

INHOUDSTABEL

08 -- Fiscaal beleid in Europa ten tijde van economische crisis. Consequenties voor de gezondheid en voor de toegang tot gezondheidszorg. (Elias Kondilis, Chiara Bodini, Pol De Vos, Alexis Benos, Angelo Stefanini)

18 -- Privatisering, commercialisering, vermarkting. What’s in a name? (Mathias Neelen)

21 -- Hervorming van de nationale gezondheidssystemen onder het economisch bestuur van de Europese Unie. (Rita Baeten)

25 -- De Europese Unie: paard van Troje voor nationale gezondheidssystemen? (Rita Baeten)

32 -- De mutualiteiten: vooraan in de strijd voor de gezondheidszorg. (Morgane Dor)

36 -- Gezondheidszorg in België: een goudmijn? (Marinette Mormont)

42 -- Crisis, besparingen en regionalisering in België : een slechte cocktail? (Marinette Mormont)

46 -- Impact van de besparingsmaatregelen op de toegang tot gezondheidszorg: vaststellingen van de Socialistische Mutualiteiten. (Ivan Dechamps)

52 -- Cafégesprek over de commercialisering van de openbare diensten. (Marie Agnès Gilot)

54 -- Ziekenfondsen : aanvullende diensten onder druk van de private verzekeringssector. (Christel Tecchiato)

58 -- “Gezondheidswerkers voor allen, allen voor gezondheidswerkers” : het groeiend tekort aan medisch personeel. (Marti Waals)

61 -- Het Trans-Atlantisch Handels- en Investeringsakkoord: schadelijk voor de gezondheid en de democratie. (Etienne Lebeau)

65 -- Het plurilateraal Handel in Diensten Akkoord (TISA) ondermijnt het recht op gezondheid. (Europees Netwerk tegen de Privatisering en Commercialisering van de Gezondheid en Sociale Bescherming)

67 -- Van besparingen naar vrijhandel : gezondheid geofferd. (Marc Botenga)

70 -- Neoliberalisme en gezondheid in Argentinië : de dictatuur van de vrije markt. (Alicia Stolkiner)

74 -- Griekenland: verzet loont. (Sebastian Franco)

76 -- Spanje: “witte woede” roept privatiseringen een halt toe! (Carmen San José Pérez)

79 -- Water is een mensenrecht! (Pablo Sanchez)

83 -- Een netwerk tegen Goliath. Of hoe we de lobbycratie ten val kunnen brengen. (Gaëlle Chapoix)

90  -- Conclusie

 

Actieplatform Gezondheid & Solidariteit
Haachtsesteenweg 53
1210 Brussel
+32(0)2/209 23 64
info@gezondheid-solidariteit.be
IBAN: BE21 5230 8060 9503
Ondernemingsnummer: 0535.605.294

Nieuwsbrief

Volg ons