Gezondheid, crisis en alternatieven

 

Reflectiedag gezondheid, crisis en alternatieven

TINA? There Is No Alternative?

Twee maart bracht het Actieplatform gezondheid en solidariteit verschillende actoren samen uit het verenigingsleven, de academische en institutionele wereld, vertegenwoordigers van de grote sociale organisaties (vakbonden en mutualiteiten), artsen en andere geïnteresseerden. Het was een gelegenheid voor alle betrokkenen uit de gezondheidssector om hun bezorgdheid te uiten wat betreft de impact van de huidige bezuinigingsmaatregelen op de gezondheid van de gehele bevolking.

Kort door de bocht kunnen we stellen dat er een breed consensus was over het belang van het “solidariteitsprincipe”, maar ook dat bezuinigingen een politieke keuze zijn en geen fataliteit.

Bij wijze van inleiding nodigde Bert De Belder, lid van de stuurgroep van het actieplatform, het publiek uit om het recente rapport, de Global Health Watch 31, te lezen. Waarom? Het is noodzakelijk om de gezondheidsindicatoren in verband te brengen met de sociale en economische determinanten. Een gezonde samenleving wordt immers niet enkel door een hoogstaande gezondheidszorg bewerkstelligd maar ook door de sociale gezondheidsdeterminanten. Nog nooit waren 's werelds welvaartsverschillen zo groot als vandaag.

Bovendien herinnert hij ons aan de inzet van het Actieplatform: hoe kunnen we het best onze achterban en het brede publiek sensibiliseren en in actie brengen rond thema's die de gezondheid van mensen, gemeenschappen en de hele maatschappij – in België, Europa en in het Zuiden? Waarmee halen we het meeste impact?

Het eerste gedeelte van de dag werd besteed aan vaststellingen en getuigenissen uit het terrein zowel in België en Europa als elders in de wereld. Concrete voorbeelden en analyses maar ook sprekende cijfers en aanbevelingen werden naar voor gebracht door de gastsprekers.

In Griekenland, waar de zware bezuinigingen in de publieke budgetten reeds in voege zijn, constateert "Dokters van de Wereld" een grote stijging van patiënten met de Griekse nationaliteit die bij hen komen aankloppen voor medische bijstand. In cijfers betekent dit een stijging van 8% naar 35%2. "Dokters van de Wereld" richt zich in de eerste plaats tot migranten en ziet daardoor haar werklast sterk stijgen. Hervé Bertevas, voorzitter van Dokters van de Wereld Spanje, veroordeelt de aanval op het universele karakter van de gezondheidszorgen in Spanje en Griekenland.

Jean-Pierre Unger toont aan hoe de neoliberale politiek, in het verleden gevoerd in Afrika, Latijns-Amerika en Azië, vandaag zijn invloed laat voelen binnen de Europese Unie. De crisis wordt gebruikt om een neoliberaal beleid te voeren waarbij publieke diensten voor de meest geprecariseerde bevolkingsgroepen uitgehold worden om zodoende een gat in de markt te creëren voor privé verzekeringsmaatschappijen en zorginstellingen voor de rijksten. Hierdoor verkrijgen we een zorgsysteem op twee snelheden.

Ivan Dechamps, raadgever van de sociale diensten van de socialistische mutualiteiten “Solidaris”, vraagt zich af wat het werkelijke objectief was van de creatie van precaire, atypische, arbeidscontracten sinds de crisis van 1973. Het resultaat hiervan zijn stijgende winsten voor de werkgevers en dalende lonen voor deze werknemers. Hij twijfelt eraan dat de overheid hiermee werkelijk meer stabiele en kwaliteitsvolle jobs wou creëren.

Ook de sociaal assistenten zijn niet meer in staat structurele problemen aan te pakken maar moeten steeds meer reageren op urgenties. Hiermee verliest men oog voor de globale en integrale aanpak van de problemen die de mensen hebben en heeft men het gevoel slechts individuele brandjes te blussen.

François Perl, directeur bij de dienst vergoedingen van het RIZIV, en Karel Van Bever, huisarts voor Geneeskunde voor het Volk, maken zich zorgen over de gezondheid van werknemers.

Op 5 jaar tijd is het aantal invaliden in België gestegen van 208.595 in 2005 naar 257.935 in 2010, een stijging van 25%. Maar met de huidige crisis zullen er maatregelen moeten genomen worden om de uitgaven te beperken. Bij voorkeur moeten arbeidsongevallen voorkomen worden, in de tweede plaats, moet de socioprofessionele re-integratie geoptimaliseerd worden. We moeten nauwlettend in de gaten houden dat het een systeem blijft die mensen beschermt en niet de jacht op invaliden opent.

Karel Van Bever stelt ons de resultaten van een onderzoek naar de gezondheid van oudere werknemers voor3. De indicator levensverwachting in goede gezondheid en niet de algemene levensverwachting moet gebruikt worden in discussies omtrent de pensioenleeftijd. Het is net in de “levensverwachting in goede gezondheid” dat de ongelijkheid volgens opleidingsniveau enorm groot is. Vele mensen zullen met een stijgende pensioensleeftijd daarom niet meer kunnen genieten van hun pensioen.

Ten slotte legt Cis Dewaele, coördinator en beleidsmedewerker voor straathoekwerk bij het SAW, net als Ivan Deschamps, de nadruk op de nood om aanwezig te zijn voor de groepen binnen de samenleving die het meest uitgesloten worden. Hij getuigt van de grote stijging van deze groepen, die steeds meer uitgesloten worden en in een steeds grotere precariteit leven. Hij breekt een lans voor de wijkgezondheidscentra om de stijgende trend te counteren4.

Het tweede deel van de ochtend gaf het woord aan verschillende lidorganisaties van het Actieplatform om deze de kans te geven te reageren op de voorgaande getuigenissen, hun standpunten kracht bij te zetten en de oplossingen die ze verdedigen naar voren te brengen.

Rode draad doorheen de tussenkomsten werd verwoord door Paul Palsterman van de ACV-CSC “de meerwaarde van de solidariteit en de 'minderwaarde' van de privatisering en commercialisering van gezondheid”.

Alle deelnemers aan de ronde tafel zijn het erover eens dat het een noodzaak is om de universele sociale bescherming te vrijwaren. Wim De Ceukelaire, directeur van de NGO Geneeskunde voor de Derde Wereld, roept op tot waakzaamheid. Universele solidariteitssystemen moeten ontwikkeld worden daar waar ze niet bestaan én verdedigd worden daar waar ze bedreigd worden.

Els Ceulemans van de ABVV-FGTB, Mieke Fierens van de Liga van de Gebruikers van de Gezondheidszorg (LUSS) en Pierre Drielsma van de Federatie van de Medische Huizen (FMM) beamen elk het belang van het behoud van een solidair gezondheidssysteem. Het dominante discours legt de nadruk op de individuele verantwoordelijkheid van de gezondheid én maakt ons blind voor de sociale gezondheidsdeterminanten die aan de basis liggen van de gezondheidskloof (logement, onderwijs, leefomgeving, arbeidsomstandigheden...). De publieke opinie is in dergelijke mate doordrenkt van het discours van de individuele verantwoordelijkheid waardoor het solidariteitsprincipe van een sociale zekerheid steeds meer in vraag wordt gesteld.

Jean Hermesse, van de christelijke mutualiteiten, toont aan dat openbare financieringen van ziekenhuizen goedkoper zijn dan alle premies betaald door de bevolking aan privé-verzekeringen. In het kader van de huidige druk om te bezuinigen binnen de gezondheidszorg, somt hij verschillende aanbevelingen op om de kosten van de zorgen te doen dalen waarbij tegelijkertijd de kwaliteit en de toegang van de zorgen verbeterd kunnen worden.

Jean-Marc Laasman van de socialistische mutualiteiten, Jean Hermesse en Pierre Drielsma herinneren er ons aan dat de crisis gebruikt wordt om ons bezuinigingsmaatregelen op te leggen. Openbare bezuinigingen zijn een politieke keuze, geen fataliteit! We moeten dus eveneens een politieke strijd aangaan. Er zijn alternatieven op het fiscaal pact van de Europese Unie, waarbij een sociale politiek gebaseerd op het solidariteitsprincipe centraal moet staan.

Ook uit het debat dat volgde komt nogmaals naar voren dat de crisis en haar crisismaatregelen een zware impact hebben op de gezondheid en haar kwaliteit, dit in tegenstelling tot wat de regering ons beloofde. De huidige maatregelen genomen door de regering zullen deze onrustwekkende trend enkel versterken. Nochtans, merken een aantal deelnemers op, zou de crisis een opportuniteit kunnen zijn om efficiënter om te gaan met de publieke middelen zonder te raken aan de toegang of kwaliteit van de zorgen.

Een dam bouwen tegen de aanvallen op de universele sociale bescherming is één van de voornaamste eisen die meermaals gearticuleerd werd gedurende deze dag. De tweede eis is de verdediging van waardige arbeidsomstandigheden.

Jean-Marie Léonard, lid van de stuurgroep van het Actieplatform, sluit de voormiddag af met een concrete aanbeveling. De Belgische politiek heeft nood aan coherentie. Een gezondheidspolitiek is een bevoegdheid die in rekening moet worden gebracht op alle beslissingsniveaus, maar moet ook transversaal geïmplementeerd worden. Elke politieke beslissing heeft immers een impact op de gezondheid. Concreet wil dit zeggen dat elke wettelijke beslissing voorafgaand zou moeten onderworpen worden aan een evaluatie van de gezondheidsgevolgen. Een gelijkaardig beleid bestaat reeds voor duurzame ontwikkeling5. Dus waarom niet een gezondheidsimpactmeter op alle politieke niveaus waardoor men een globale visie kan opbouwen wat betreft de gezondheid van individuen, gemeenschappen en de gehele samenleving?

De alternatieven

Twee werkgroepen kwamen in de namiddag samen om te reflecteren over alternatieven op een politiek van bezuinigingen op openbare dienstverlening.

De eerste groep weerhield de volgende 4 assen:

  1. Wat is gezondheid?

De nadruk moet gelegd worden op een brede definitie van gezondheid die moet gedragen worden door alle betrokkene organisaties.

  1. Lokale ontwikkeling van gezondheid

Ook het lokale niveau kan een grote invloed uitoefenen op de gezondheid van de samenleving. Ook een harmonisatie van de procedures is hierin belangrijk. Er zijn echter limieten aan een lokale aanpak. Een algemeen systeem van sociale bescherming blijft essentieel.

  1. Gezondheidssystemen decoderen, informeren over gezondheid

De mechanismes van het solidariteitsprincipe zijn vaak onbekend bij het grote publiek. Het is belangrijk dat de meerwaarde van een solidariteitssysteem ten opzichte van privé verzekeringen gekend zijn bij de bevolking. Bovendien kent ons systeem zeer complexe procedures, waardoor de toegankelijkheid beperkt wordt, vooral voor bevolkingsgroepen die in precaire omstandigheden leven. Ook deze procedures moeten duidelijker gemaakt worden aan de gehele bevolking.

  1. Actie voor gezondheid

Een campagne lanceren die de risico's van een individueel verzekeringssysteem aantonen en de promotie van solidariteit aan de hand van een media campagne.

Het decoderen van het dominante discours dat de nadruk legt op de individuele verantwoordelijkheid waardoor burgers zich minder solidair opstellen.

De gezondheidsdeterminanten verduidelijken

Hoe? Wat?

-Film/documentaire met getuigenissen en concrete informatie

-Netwerking met actoren die alternatieven promoten : bvb FAN/RFA

-Een alternatieve campagne omtrent het EU “six-pack” en de “gouden regel”6. Een alternatief six-pack voor gezondheid en gouden regel zou een ludieke campagne kunnen vorm geven.

-De grondwet gebruiken om rechten naar voren te brengen die betrekking hebben op de gezondheid.

 

Ook de tweede groep lanceerde een aantal pistes:

  1. Ageren op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau

Lokaal niveau

Gevoelig zijn voor netwerken die grensoverschrijdend zijn (vs. “het initiatief van de burgemeester van de gemeente”).

Synergieën ontwikkelen tussen verschillende territoria en instellingen.

Een betere coördinatie en coherentie tussen de verschillende politieke niveaus.

Nationaal niveau

Een universele bescherming is een noodzakelijke voorwaarde voor een efficiënt beleid van volksgezondheid.

              *Preventie vs. Curatief (reparatie).

              *Toegang voor allen vs. Toegang afhankelijk van formele arbeid.

Strijd tegen verspilling van medicatie => gebruik maken van goede praktijken elders.

Europees niveau

Het Europese beleid evalueren op zijn impact op solidariteitssystemen (handel, ontwikkelingshulp...).

Lobby werk versterken bij alle Europese instellingen (parlement, raad en commissie).

Internationaal niveau

Verdragen van het IAO omtrent sociale bescherming bindend maken.

Gender

Het integreren transversaal beleidsdimensie van geweld op vrouwen (in de publieke en privé sfeer) in gezondheidsprogramma's. Een definitie van de “economische verkrachting”? Hoe indicatoren integreren die gevoelig zijn aan de genderdimensie?

2. Universele solidariteit

Een systeem van sociale bijstand voor bepaalde doelgroepen mag niet ten koste gaan van het universele solidariteitsprincipe.

(In)formeren en sensibiliseren om de mentaliteiten te veranderen.

Een ethisch debat voeren binnen de publieke opinie om het liberale discours van bezuinigingen en privatiseringen te counteren.

  1. De toekomstige gezondheidswerkers

Toekomstig gezondheidspersoneel zou een opleiding over sociale geneeskunde moeten volgen.

Een systeem uitwerken die jonge professionelen aanmoedigt om aan sociale geneeskunde te doen (bvb. businessplan voor een lening bij de bank vs. periode waarbinnen je geconventioneerde geneeskunde kan praktiseren)

Schoolverlatende gezondheidswerkers zouden gedurende een periode verplicht kunnen worden om geconventioneerd te zijn, in tegenpartij voor de kosten van de opleiding die betaald wordt door de belastingbetaler.

Hoe? Wat?

1. Publicatie van het Actieplatform wat betreft de gevolgen van de crisis op gezondheid

2. Publicatie van artikels, filmprojectie, actie in de media

3. Actie. Maar op welk niveau? Lokaal, regionaal, nationaal...?

 

1 Voor meer info : http://www.ghwatch.org/ghw3

2 Lees het artikel hieromtrent in het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet : “Health effects of financial crisis: omens of a Greek tragedy” : http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2811%2961556-0/fulltext

5 Wet betreffende de coördinatie van het federaal beleid voor duurzame ontwikkeling van 5 mei 1997

6 De “gouden regel” verwijst naar de mogelijkheid die het Europese Hooggerechtshof heeft om landen van de Europese Unie te bestraffen als een land geen regel voor begrotingsevenwicht opneemt in de grondwet. Boetes kunnen volgens een getekend conceptvoorstel oplopen tot 0,1 procent van het bruto binnenlands product.

Het "six-pack" verwijst naar zes wetgevingshandelingen die de economische gouvernance in de EU moeten aanscherpen. Vier voorstellen hebben betrekking op begrotingsaangelegenheden, waaronder een hervorming van het stabiliteits- en groeipact van de EU, terwijl twee nieuwe verordeningen gericht zijn op het binnen de EU en de eurozone doeltreffend opsporen en aanpakken van macro-economische onevenwichtigheden.

 

Contactpersoon

Actieplatform Gezondheid & Solidariteit
Haachtsesteenweg 53
1210 Brussel
+32(0)2/209 23 64
info@gezondheid-solidariteit.be
IBAN: BE21 5230 8060 9503
Ondernemingsnummer: 0535.605.294

Nieuwsbrief

Volg ons